Một trò chơi dành cho chính người làm nội dung
Sáng 07/09, phiên đối thoại "AI, thông tin sai lệch và khủng hoảng niềm tin" ở KOL Summit 2026 có một trò nhỏ tên là "Thật hay AI?". Tên gọi đã nói hết luật chơi: nhìn thứ đang chiếu trên màn hình và đoán xem nó do người làm hay do máy làm. Trò chơi nghe vui, nhưng cái chương mà nó nằm trong đó thì không vui lắm. Chương đó tên là "Khi mắt thấy, tai nghe cũng chưa chắc là thật".
Ngồi ở ThiSkyHall hôm đó, đọc tới dòng ấy trong chương trình, thú thật là tôi thấy chột dạ. Vì tôi là người dùng AI mỗi ngày. Bản nháp bài viết cho website, hình minh hoạ cho bài đăng, bảng sắp xếp công việc, tôi đều có máy làm cùng. Trong bài tự giới thiệu hồi tháng Tám, tôi còn nhận mình là "một người thực hành AI, ngay tại Khánh Hoà".
Chiều cùng ngày, ở phiên toàn thể, tôi ký vào bản cam kết tuân thủ bộ tiêu chuẩn dành cho người có sức ảnh hưởng. Ký xong, câu hỏi buổi sáng quay lại, nhưng đổi hướng. Nó không còn hỏi người xem có phân biệt được thật hay AI nữa. Nó hỏi tôi: một người dùng AI để làm nội dung thì cam kết niềm tin với người xem bắt đầu từ chỗ nào?
Máy không quyết định nội dung của tôi thật hay giả
Lâu nay tôi vẫn nghe hai kiểu nói. Kiểu thứ nhất: đã dùng AI thì nội dung bớt thật đi, đừng nói chuyện niềm tin nữa. Kiểu thứ hai, và có lẽ tôi cũng từng nghĩ gần như vậy: AI chỉ là công cụ, cái búa không có lỗi, nên dùng bao nhiêu cũng chẳng liên quan gì tới chữ tín của người cầm nó.
Cũng chiều hôm đó, trong tham luận "Hành trang cho hành trình", anh Phạm Xuân Hà (Giám đốc mảng Nội dung Công nghệ & Xe, VCCorp) có một câu tôi chép lại nguyên văn: "Thuật toán không có đúng sai, chính cách chúng ta huấn luyện sẽ định hình nó." Anh nói về cách nội dung được phân phối, rằng phía sau những con số nhảy trên màn hình vẫn là con người đang tạo ra, chọn lựa và định hướng nội dung. Tôi nghe câu về thuật toán mà nghĩ sang chuyện cái máy trên bàn mình. Hình như hai chuyện giống nhau ở đúng một điểm: máy không quyết định nội dung của tôi thật hay giả. Tôi quyết định.
Máy có thể viết hộ một đoạn văn trôi hơn, vẽ hộ một tấm hình đẹp hơn, xếp hộ một lịch trình gọn hơn. Nhưng máy chưa từng đi Nha Trang. Nó không biết hôm nào biển động tàu không ra đảo, không biết cổng VinWonders buổi trưa đông tới đâu, không biết khách sạn nào ảnh đẹp hơn phòng thật. Những thứ đó chỉ có người đã đi mới biết, và người xem tin tôi là tin ở chỗ đó, không phải ở câu chữ.
Ba điều tôi viết lại cho mình
Nên sau hôm 07/09, tôi viết lại cho mình ba điều. Một, hình do máy vẽ thì để nó đúng là hình minh hoạ, không lồng mặt người thật, không giả làm ảnh chụp; còn ảnh thật thì phải biết ai chụp, chụp ở đâu, khi nào. Hai, giá cả, giờ giấc, chính sách chỉ lấy từ bảng của nhà cung cấp, máy gợi ý hay tới đâu cũng không dùng; không có nguồn thì nói thẳng là chưa có. Ba, chỗ nào tôi chưa đi, chưa ở, chưa ăn thì không viết như đã trải qua, dù máy có viết hộ hay đến mấy.
Ba điều này không mới. Tôi vẫn làm gần như thế từ trước, chỉ là làm theo thói quen, và có lẽ có hôm chặt, có hôm lỏng. Khác biệt sau hôm 07/09 là nó có tên gọi, có chữ ký, và có người chứng.
AI có thể viết hộ tôi một câu, nhưng không đi hộ tôi một chuyến.
Tôi vẫn sẽ dùng máy mỗi ngày. Có khi còn nhiều hơn. 😄 Chỉ là mỗi lần nó viết ra một câu nghe hay quá, tôi sẽ dừng lại hỏi: câu này mình có tự đứng ra chịu trách nhiệm được không? Nếu không, xoá.
Nếu anh chị cũng đang dùng AI cho công việc của mình, và cũng có lúc chột dạ như tôi sáng hôm đó, viết cho tôi vài dòng. Tôi muốn biết anh chị đang tự đặt luật gì cho cái máy của mình.
